Veertien Achttien

Welkom bij Veertien Achttien! Hier volg je de Eerste Wereldoorlog op de voet. Iedere week belicht Tom Tacken een personage uit de Grote Oorlog. Zo ontrolt zich van 28 juni 2008 tot en met 11 november 2012 het verschrikkelijke verhaal van de Eerste Wereldoorlog. Politici, kunstenaars, soldaten, vorsten, denkers, schrijvers, burgers - ze komen allemaal langs in dit uitgesponnen audio-feuilleton - de daders en de slachtoffers, de ezels en de leeuwen. Luister en lees mee!

Veertien Achttien kun je met deze feed iedere week gratis binnenhalen: http://www.mevio.com/feeds/1418.xml

Ook via iTunes kun je Veertien Achttien als vanouds aan.

--

Gratis luisteren is mogelijk, maar wil je meer, meld je dan aan als Volger van Veertien Achttien: veertienachttien@gmail.com

--

Voor 7,50 euro ontvang je tot juli 2010:

-          een wekelijkse nieuwsbrief per mail met allerhande, actuele informatie over de Grote Oorlog plus de tekst van de aflevering van de week.

-          Toegang tot de Veertien Achttien Group op Linkedin (gevuld met discussies en tips)

-          Een wekelijkse link naar een ‘gedeelde map’ op het internet (gevuld met archiefbestanden, foto’s én toekomstige afleveringen van Veertien Achttien die nog ‘open voor censuur’ zijn)

--

Uiteindelijk komen alle 228 afleveringen van Veertien Achttien op zeven cd’s te staan. Twee zijn er al: het jaar 1914 en het eerste halfjaar van 1915.

Op de cd’s staan zowel de tekstbestanden (doc) als de audiobestanden (mp3). Samen staan ze garant voor ruim dertien luisteruren, die je dus ook terug kunt lezen.

Eén cd kost 11,11 euro, twee cd’s dus 22,22 euro. Een abonnement op de nieuwsbrief, inclusief het bovenstaande pakket, is bij de aanschaf van een cd inbegrepen.

Ook voor het bestellen van een cd: veertienachttien@gmail.com

--

Een lezing over de Eerste Wereldoorlog? Veertien Achttien biedt stof genoeg! Neem gerust contact op om te kijken hoe mijn verhaal bij jouw publiek past.

--

Veertien Achttien twittert ook. Zoek naar Podcast1418.

--

Lees hier de recensie van Sander Heijne in het Historisch Nieuwsblad (oktober 2009).

--

Ook het tijdschrift Computer Idee ruimde in zijn 25e editie een volledige pagina voor Veertien Achttien in.

--

Luister naar de recensie van Veertien Achttien door Hans Renders in de uitzending van OVT, VPRO-radio, op zondag 28 juni 2008. Download hans_renders.mp3

--

Voor een compleet overzicht van alle afleveringen van Veertien Achttien: ga in de linkerkolom naar de maandelijkse archieven.

--

Benieuwd naar de man achter die prachtige stem in intro en outro van Veertien Achttien? Ga dan naar http://warnas.net/voiceover/

--

Uitgevers kunnen hun boeken over de Eerste Wereldoorlog gratis laten aanprijzen. Na toezending van een exemplaar van het boek, of ander medium, voorzie ik een aflevering van een korte commercial.

--

Veertien Achttien werkt samen met de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog (SSEW). Hans Andriessen, voorzitter van SSEW en auteur van diverse gezaghebbende studies over de Eerste Wereldoorlog, controleert alle teksten van Veertien Achttien op feitelijke onjuistheden en misinterpretaties.Voor meer informatie, zie dit persbericht en de discussie op het Forum Eerste Wereldoorlog. SSEW sponsort Veertien Achttien sinds september van dit jaar ook.

--

Aan Veertien Achttien ging Sterke Geschiedenis vooraf. Dertig afleveringen vind je op www.sterkegeschiedenis.web-log.nl

--

Bedankt voor het luisteren!

074 Charles Townshend en het uitzicht op de Bosporus (zondag 21 november 1915)

Het leek wel een regatta die Charles Townshend stroomopwaarts aflegde. De infanterie kon de knopen van zijn boten op de Tigris amper bijbenen. Maar bij de ruïnes van Ctesiphon struikelde het Britse imperium. Daarna volgde het beleg van Koet-al-Imara en de mensonterende aftocht van Townshends troepen.

073 Sigmund Freud en de driften van Eros en Thanatos (zondag 14 november 1915)

De oorlog brengt de Weense psychiater Sigmund Freud op het thema van de vergankelijkheid. 'Voorbij het lustprincipe' gaat Freud op zoek naar de menselijke neiging tot destructie. Maar in een essay uit 1915 toont hij zich ook hoopvol: 'We zullen alles opbouwen wat de oorlog vernietigd heeft en misschien op een stabieler en duurzamer fundament.'

072 Winston Churchill en zijn eigen geschiedenis (zondag 7 november 1915)

'Larger than life' is sir Winston Churchill, groter dan de Grote Oorlog ook. Hij is in 1940 niet zoveel anders dan in 1914: klaar voor de strijd. Maar de man die Hitler ging stoppen, had als minister in de Eerste Wereldoorlog vooral hoon geoogst. Uit op eerherstel ging hij zelf bij Ploegsteert meevechten, onder het motto 'als je niet kunt lachen, grijns dan'.

Download 072_va_winston_churchill.mp3

071 Radomir Putnik en de exodus per draagstoel (zondag 31 oktober 1915)

Zelden vertoond in de wereldgeschiedenis: een leger dat het eigen land achter zich laat. Maar Radomir Putnik, de vojvoda van het Servische leger, had geen andere keus dan met zijn manschappen over de bergen te vluchten naar de Albanese kust. Oud en ziek laat hij zich, net als zijn koning, wegdragen.

070 Aristide Briand en de mislukte zelfmoord op Mars (zondag 24 oktober 1915)

Hij is de langstzittende oorlogspremier van Frankrijk, maar voor een diplomaat als Aristide Briand biedt de Eerste Wereldoorlog niet het juiste strijdperk. In de jaren twintig zoekt hij de smalle weg naar de vrede. Hij plaatst oorlog buiten de wet, maar niet buiten de werkelijkheid.

069 Ernst Nopper en de cultuur van gewone mensen (zondag 17 oktober 1915)

Het mededogen met slachtoffers van de oorlog sijpelt weg uit de dagboekaantekeningen van Ernst Nopper. Het abnormale en het immorele verwordt tot militaire routine voor de geharde onderofficier, die na onzwervingen in het oosten uiteindelijk bij Ieper zal sneuvelen. Kleine getuigenis van een Grote Oorlog.

068 Edith Cavell en het patriottisme dat niet genoeg is (zondag 10 oktober 1915)

Liegen lag niet in haar aard. En dus vertelde Edith Cavell de Duitsers zonder omwegen dat ze zo'n tweehonderde geallieerde soldaten vanuit bezet België naar de vrijheid van het neutrale Nederland had geloodst. Haar executie keert zich als een propagandistische boemerang tegen de Duiters.

067 Maurice Sarrail en de tuinmannen achter het front (zondag 3 oktober 1915)

Het linkse buitenbeentje van het Franse leger, Maurice Sarrail, stelt Parijs voor grote problemen. Opperbevelhebber Joffre pruimt de man niet. Maar een oplossing is voorhanden. Sarrail krijgt zijn eigen leger, dat bij Saloniki gaat 'tuinieren'.

066 Rudyard Kipling en de leugen van de vaders (zondag 26 september 1915)

'If any question why we died / Tell them because our fathers lied'. Groot moet de wroeging van Rudyard Kipling, de grote schrijver van het Brits imperium, zijn geweest over de dood van zijn enige zoon. Aan het graf van 'my boy Jack', slachtoffer in de Slag bij Loos, heeft hij zelfs niet mogen staan. De zerk die inmiddels op St. Mary's Cemetery wel de naam van John Kipling vermeldt, is onderwerp van controverse.

065 Tsaar Ferdinand I en de keizerlijke tik op de billen (zondag 19 september 1915)

Als Foxy Ferdinand stond ie bekend. 'De parvenu onder de prinsen van Europa', zo smaalde men. Maar De tsaar der Bulgaren had ook de repuatie een 'Richelieu van de Balkan' te zijn. Hoe onbetrouwbaar ook in Duitse ogen, september 1915 halen ze hem in het centrale kamp.

064 Wilhelm Wassmuss en een Mauser in het gewaad (zondag 12 september 1915)

De Duitse keizer heeft zich bekeerd tot de islam en de Engelse koning is al terechtgesteld. Met dergelijke praatjes probeert Wilhelm Wassmuss Perzische stammen aan Centrale zijde te krijgen. Dát zal hem niet lukken, maar of Wassmuss ook degene was die een uiterst geheim codeboek in handen van de Britten speelde, blijft de vraag.

063 Robert Grimm en het georganiseerde ongenoegen (zondag 5 september 1915)

Eindelijk lieten de socialisten van zich horen, en wel in Zimmerwald, een Zwitsers bergdorp. Niet iedereen van links was welkom geweest, niet iedereen wou ook komen. En wie er wel waren, konden het maar moeilijk eens worden over een manifest. Maar dankzij Robert Grimm, initiatiefnemer van de conferentie, stond het nu toch maar zwart op wit: die oorlog kwam door het kapitalisme.

062 Adolphe Pégoud en de krans van 'seine Sieger' (zondag 29 augustus 1915)

Voor de oorlog was hij al een idool. Adolphe Pégoud sprong met een parachute uit zijn vliegtuig en wist duizelingwekkende loopings te vliegen. De oorlog maakt van de acrobaat een krijger. Hij is de eerste Fransman die tot 'aas' wordt gekroond, maar een zondagsschot van een Duitser maakt een eind aan zijn heldenepos, hoog boven Petit-Croix.

061 Joseph Joffre en de achtergrond van wijnvaten (zondag 22 augustus 1915)

Papa Joffre, de Held van de Marne, had ook de uitstraling van een 'vriendelijk kerstmannetje'. Bij de Somme zal in 1916 blijken dat Joffre geen beweging in de oorlog kan krijgen. Dan bevorderen we hem maar tot maarschalk, besluit de Franse regering vervolgens. Mooie oplossing voor de man die het heenzenden van officieren, oftewel het limogeren, tot praktijk verhief.

060 Eleftherios Venizelos en de geschiedenis van Thucydides (zondag 15 augustus 1915)

De monarch en de premier hebben het zowat de oorlog lang met elkaar aan de stok gehad in Griekenland. Koning Constantijn had sympathie voor de zaak van de Duitse keizer, zijn zwager, terwijl Eleftherios Venizelos zijn kaarten op de geallieerden wenste te zetten. Na de Wapenstilstand haalde Venizelos in Parijs zijn gelijk, maar de kloof tussen beiden hield Griekenland tot diep in de twintigste eeuw verdeeld.

059 Alfred John Shout en een miljoen voor zijn Victoria Cross (zondag 8 augustus 1915)

Een timmerman uit een voorstadje van Sydney groeit uit tot dé held van de jonge Australische natie. Als geboren Nieuw-Zeelander stond Alfred John Shout bovendien symbool voor het gehele Australian and New Zealand Army Corps, kortweg ANZAC. Ook Shout liet het leven op Gallipoli, waarna zijn vrouw nog slag heeft moeten leveren om het weduwen- en wezenpensioen waar ze recht op had.

058 Joseph Pilsudski en het vuur van Prometheus (zondag 1 augustus 1915)

Opportunisme op hoog niveau: eerst de Russen je land uit trappen met hulp van de Centrale legers en daarna die Duitsers en Oostenrijkers aanpakken. Ziedaar het strijdplan van Joseph Pilsudski, Pools nationalist. Slotsom van de oorlog zal ook een onafhankelijk Polen zijn, met Pilsudski als de sterke man. Maar na zijn dood worden de Polen al snel weer het kind van de rekening. 

057 Rupprecht van Beieren en de kroon van het verleden (zondag 25 juli 1915)

Van 1180 tot 1918 regeerde het Huis Wittelsbach over Beieren. In die lange, lange lijn van vorsten was Rupprecht misschien wel de bekwaamste van al geweest, áls de Eerste Wereldoorlog hem niet het koningschap had ontnomen. Al snel in die oorlog had Rupprecht de hoop op een Siegfrieden ook al verloren.

056 Elsbeth Schragmueller en wat wij niet van de oorlog weten (zondag 18 juli 1915)

Vijf films zijn over Fraulein Doktor gemaakt, maar geloof er niet al te veel van. Elsbeth Schragmueller, die een 'spionnenschool' in Antwerpen dreef en daar ook Mata Hari onder handen moet hebben genomen, is een mysterie gebleven. Afgezien van een familieportret uit de jeugdjaren hebben we niet eens een foto van haar. 'De blonde sirene van Antwerpen' zwijgt als het graf.

055 Emmeline Pankhurst en de witte veren (zondag 11 juli 1915)

‘Als een van jullie ook maar een stap in deze cel durft te zetten, zal ik mij verdedigen', had Emmeline Pankhurst voor de oorlog geroepen. Haar suffragettes trokken als een leger ten strijde voor vrouwenrechten, het algemeen kiesrecht bovenal. Maar in de oorlog eist Pankhurst het recht om in de oorlogseconomie te dienen op en laat zij witte veren uitdelen aan mannen die nog niet naar het front zijn afgereisd.

054 Lord Kitchener en de sok zonder naad (zondag 4 juli 1915)

De oorlog kon jaren gaan duren. Lord Kitchener had ervoor gewaarschuwd, in augustus 1914, maar hij was weggehoond. De koloniale ijzervreter bleek ook geen man voor de politiek te zijn. Het zou niet Kitcheners oorlog worden. Het jaar 1916 bracht behalve Kitcheners dood ook de dienstplicht en de Somme. 

De Italianen worden beschouwd als de slechtst geleide, slechtst gevoede, slechtst geklede en slechtst uitgeruste soldaten in de Grote Oorlog. Ze hadden ook de hardvochtigste legeraanvoerder, Luigi Cadorna, die zelfs tuchtiging door decimatie niet schuwde. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Voor zijn moeder was hij - uiteraard - de nobelste man die de aarde ooit had voortgebracht. Zijn dood mag je ook zien als het vervliegen van de hoop op een lange vrede na een Grote Oorlog. Walther Rathenau, die de oorlog plande maar de vrede niet mocht zekeren, is hoe dan ook een sleutelfiguur van de twintigste eeuw; iemand in wie alle hoop en wanhoop samenkomen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

'In het centrum van Europa bevindt zich een groep gewetenloze schurken, die deze oorlog veroorzaakt hebben.' Die kei werpt Kick Schröder, hoofdredacteur van De Telegraaf, juni 1915 in de kei van de Hollandse vijver. Hij zal voor zijn fel anti-Duitse commentaren nog in het cachot belanden. Maar Barbarossa trapt de deur ervan open, op de prent althans van zijn politiek tekenaar Louis Raemaekers, die beroemd over de hele wereld is. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Aan het hoofd van het grootste leger dat de wereld ooit had gezien mocht Nicolaas Nicolajevitsj zich na het uitbreken van de oorlog positioneren. Maar de Russische stoomwals zou al snel haperen, waarna de grootvorst van zijn jongere neef, de tsaar, naar de Kaukasus kon vertrekken. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Geen onderwerp uit de Eerste Wereldoorlog heeft zoveel actualiteitswaarde als de Armeense Genocide, al bijna een eeuw een open zenuw in de Turkse samenleving. Ook het lot van de fijnstbesnaarde Armeniër, Komitas Vardapet, wordt betwist. Was hij al voor de oorlog schizofreen of heeft de oorlog hem gek gemaakt? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Het verhaal spreekt tot de verbeelding. Luister maar naar Johnnie van Bram Vermeulen. Bussen vol Britse schoolkinderen stromen leeg bij het graf van John Condon, een Iers jochie van 14. Maar ligt hij daar wel echt, op Poelcapelle Cemetery ? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Victorretje Emanuelletje noemden ze hem in Nederland. Voor keizer Wilhelm II was de Italiaanse koning simpelweg De Dwerg. Imposant mocht zijn verschijnen dan niet zijn, hij stond wel de oorlog lang zijn mannen in het veld bij. En er was een tweede wereldoorlog voor nodig om zijn Huis van Savoye te slopen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

De dood is, hoe dan ook, de grote gelijkmaker in de Eerste Wereldoorlog. Zelfs gevierde sporthelden vinden roemloos hun eind. We kunnen zoveel jaren later niet eens meer achterhalen hoe precies. Is Francois Faber winnaar van de Tour de France in 1909, gestorven uit vreugde om het nieuwe leven of dreef kameraadschap hem vanuit de loopgraaf de dood in? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Het begin van het einde van de oorlog. Ja, dat mag je het zinken van de Lusitania wel noemen. De Duitsers verliezen voorgoed de sympathie van Amerika. Een hel was de ondergang van de Lusitania bovenal, maar er hield zich aan boord ook een held op. De rijkste passagier nog wel: Alfred Vanderbilt. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

‘Ik beveel jullie niet om aan te vallen, ik beveel jullie te sterven.’ Woorden die Mustafa Kemal op Gallipoli tot zijn Ottomaanse troepen sprak. Hij wordt meer dan een oorlogsheld. Als Atatürk, de staatsman, wordt zijn naam nog altijd geprezen. Hem beledigen staat in het moderne Turkije, dat hij schiep, gelijk aan majesteitsschennis. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Was hij een zakenman zonder scrupules, voor wie de oorlog vooral een kans was om geld te verdienen? Of moeten we Anthony Fokker beschouwen als een genie, die de ondernemer, de uitvinder en de avonturier in zich verenigde? Loyaliteit was in elk geval geen kernbegrip bij de Nederlander die eerst Duitser werd en daarna Amerikaan. Ook niet in de liefde. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Gifgas voorzag de Eerste Wereldoorlog van een gruwelijke, mensonterende dimensie. De geniale wetenschapper Fritz Haber is de grote aanjager van de chemische oorlogvoering, al krijgt hij na de oorlog een Nobelprijs voor zijn wegbereiding van het kunstmest. Duitser in hart en nieren, moet hij in 1933 als geboren jood op de vlucht voor Hitler. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

De Verenigde Staten gaan de Grote Oorlog beslissen, maar in hun oorlogje dat daaraan voorafgaat weten ze een dekselse schurk als Pancho Villa, de Mexicaanse volksheld, niet in zijn kraag te vatten. Ongrijpbaar typetje. Zou hij echt in de straten van Chihuahua ooit een achtervolging hebben gestaakt toen zijn oog op een ijscokar viel? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Hij houdt het weer nauwkeurig bij en verzamelt ook postzegels. Maar een stempel op de Grote Oorlog drukt George V niet echt. Bij een bezoek aan het front komt de heerser van het Verenigd Koninkrijk ook nog eens onder een paard terecht. Maar vergis je niet, anders dan zijn twee neven Willy en Nicky overleeft  Georgie als monarch de Eerste Wereldoorlog wél. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Makke schapen op weg naar de slachtbank? Dat beeld van de gevallenen in de Eerste Wereldoorlog verdient nuancering. Om de soldaten te begrijpen, om hun idealen en gemeenschapszin te bevatten, om te snappen hoe een oorlog frisch und fröhlich aan de man wordt gebracht, moeten we te rade gaan bij iemand als Colmar von der Goltz. Bij de Ottomanen ook wel bekend als Pasha Goltz. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Een martelgang wordt de Dardanellen en Gallipoli Campagne van de geallieerden. Winston Churchill zal politiek verantwoordelijk worden gehouden, terwijl Ian Hamilton als de zondebok van het leger naar huis wordt geroepen. De wegen van de twee kwamen al samen tijdens de oorlog met de Boeren, maar na Gallipoli lopen ze uiteen. Churchill zal het gevaar van Hitler zien, Hamilton gaat bij hem op de koffie.  (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Vóór de oorlog was zijn reputatie die van een moker, een sledgehammer. Maar H.H. Asquith bleek niet de sterke man die Groot-Brittannië door de oorlog ging loodsen. Wat van de premier blijft hangen, zijn de kattenbelletjes aan zijn geliefde Venetia en het gevoel van bankroet dat de dood van zijn zoon op het slagveld met zich meebracht. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Het was een listige zet om zowel Duitsland als Engeland te vriend te houden: de Nederlandse Overzee Trustmaatschappij. In Anton Kröller kende die NOT een behendig navigator, die ondertussen het eigen profijt ook niet uit het oog verloor. Oorlogswinsten en kunstaankopen waren bij het echtpaar Kröller-Müller dan ook twee zijden van een en dezelfde medaille. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

De oorlog lang zat ze achter slot en grendel. En toen ze eenmaal het keizerlijk cachot verlaten had en de oorlog gedaan was, wist Rosa Luxemburg maar moeilijk grip te krijgen op de revolutionaire ontwikkelingen. Met een kogel door de slaap eindigde de vlijmscherpe theoretica van Duitslands linkervleugel in het kanaal. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Wat hij voor Weltpolitik verkocht, ontaardde uiteindelijk in een Weltkrieg. In het tijdperk van rijkskanselier Bernhard von Bülow geraakte Duitsland meer en meer in een isolement. En zijn speciale missie in Rome draaide begin 1915 ook al uit op een diplomatieke zeperd. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Als Marie Curie zich ten dienste stelt van het Franse leger, bedient zij zich van de stralen van Wilhelm Röntgen, die zich op zijn beurt loyaal aan de Duitse keizer heeft verklaard. Ook de wetenschap kiest kleur in de Grote Oorlog. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Hij heeft het allemaal langs zien komen. Het koninklijk Pruisen en het keizerlijk Duitsland; de democratie en de dictatuur daarna; en ten slotte dan ook nog de bezetting door geallieerden.  August von Mackensen was een van die overgangsfiguren tussen traditie en moderniteit. Een monarchist, die Hitler met Jezus dacht te kunnen verzoenen. Maar een Schot? Al te sterk verhaal. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Franz Hipper - later komt 'von' erbij - mag januari 1915 met zijn eskader ontsnappen op de Doggersbank. Symptomatisch voor de oorlog ter zee: men vliegt elkaar niet echt in de haren. Hipper blijft de oorlog lang wel dromen van de allesbeslissende slag tussen zijn Hochseeflotte en de Grand Fleet. November 1918 is hij klaar voor die Götterdämmerung. Maar dan hebben de matrozen geen trek meer in zinloos bloedvergieten. De admiraal zal zijn sigaar er stuk van hebben gebeten. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Hij vroeg zich af wat dat voor kabaal was, verliet zijn werkplaats en werd op straat het eerste slachtoffer van een luchtaanval op Groot-Brittannië. Sam Smith is zijn naam, maar je vindt de schoenmaker niet terug in naslagwerken of op monumentjes. Anoniem slachtoffer van een Zeppelin, die boven Great Yarmouth zijn bommetjes lieten vallen om daarna weer rustig terug te zeilen naar Duitsland. The First Blitz, zogezegd. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

Een dag na de wapenstilstand geeft een Duitser zich nog altijd niet gewonnen. Generaal Paul von Lettow-Vorbeck trekt 12 november 1918 nog maar eens ten strijde. Met zijn Afrikaans legertje heeft hij vier jaar lang kat en muis in de jungle gespeeld. Het respect voor hem houdt ook na de oorlog aan, zelfs als hij berooid achterblijft te midden van de puinhopen van nazi-Duitsland. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

De Belgen beschikken over een boegbeeld van onverzettelijkheid. Kardinaal Mercier waagt het zijn stem te verheffen tegen de Duitse bezetter, die het niet aandurft om van de prelaat een krijgsgevangene te maken. Maar in een Vlaams perspectief is die koene kardinaal juist het symbool van onderdrukking. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

'De kleine Napoleon' werd Enver Pasha wel genoemd. Maar daar kon de Jonge Turk toch pas aanspraak op maken toen zijn botten in 1996 de reis terug naar huis mochten maken, net als die van de Franse keizer veel eerder. Enver Pasha was allesbehalve een groot strateeg. Daarvan getuigen, ook postuum, zijn doodgevroren soldaten aan het Kaukasus-front. Maar wacht even, had Napoleon ook geen ervaring met de combinatie van vrieskou en de Rus als vijand?  (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)

Hij was de laatste die nog kon getuigen van het kerstbestand van 1914. De laatste die de Duitsers had horen roepen 'Merry Christmas. We not shoot, you not shoot'. Maar voor een potje voetbal in het niemandsland was Alfred Anderson te moe geweest. En een onbekommerde kerst zat er zijn 109 jaar lange leven niet meer in. Want: 'Ik denk met Kerstmis aan al mijn vrienden die thuis niet hebben gehaald.' (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)

De oorlog lang luistervinken de Engelsen in de boezem van het Duitse oorlogsapparaat. Room 40, waar de onderschepte radioberichten worden ontcijferd, is het geheimste kamertje van de Grote Oorlog. De bezielende leiding ligt bij Sir Alfred Ewing, die er als kind al lol in had gehad om de huiskat aan elektrificatie te onderwerpen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)

053 Luigi Cadorna en het lot van de tiende man (zondag 27 juni 1915)

De Italianen worden beschouwd als de slechtst geleide, slechtst gevoede, slechtst geklede en slechtst uitgeruste soldaten in de Grote Oorlog. Ze hadden ook de hardvochtigste legeraanvoerder, Luigi Cadorna, die zelfs tuchtiging door decimatie niet schuwde. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

052 Walther Rathenau en de grondstoffen voor een oorlog (zondag 20 juni 1915)

Voor zijn moeder was hij - uiteraard - de nobelste man die de aarde ooit had voortgebracht. Zijn dood mag je ook zien als het vervliegen van de hoop op een lange vrede na een Grote Oorlog. Walther Rathenau, die de oorlog plande maar de vrede niet mocht zekeren, is hoe dan ook een sleutelfiguur van de twintigste eeuw; iemand in wie alle hoop en wanhoop samenkomen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

051 Kick Schröder en het broertje dood aan de Duitsers (zondag 13 juni 1915)

'In het centrum van Europa bevindt zich een groep gewetenloze schurken, die deze oorlog veroorzaakt hebben.' Die kei werpt Kick Schröder, hoofdredacteur van De Telegraaf, juni 1915 in de kei van de Hollandse vijver. Hij zal voor zijn fel anti-Duitse commentaren nog in het cachot belanden. Maar Barbarossa trapt de deur ervan open, op de prent althans van zijn politiek tekenaar Louis Raemaekers, die beroemd over de hele wereld is. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

050 Nicolaas Nicolajevitsj en de dood aan de Rivièra (zondag 6 juni 1915)

Aan het hoofd van het grootste leger dat de wereld ooit had gezien mocht Nicolaas Nicolajevitsj zich na het uitbreken van de oorlog positioneren. Maar de Russische stoomwals zou al snel haperen, waarna de grootvorst van zijn jongere neef, de tsaar, naar de Kaukasus kon vertrekken. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

049 Komitas Vardapet en de karavaan des doods (zondag 30 mei 1915)

Geen onderwerp uit de Eerste Wereldoorlog heeft zoveel actualiteitswaarde als de Armeense Genocide, al bijna een eeuw een open zenuw in de Turkse samenleving. Ook het lot van de fijnstbesnaarde Armeniër, Komitas Vardapet, wordt betwist. Was hij al voor de oorlog schizofreen of heeft de oorlog hem gek gemaakt? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

048 John Condon en het stukje laars van nummer 6322 (zondag 23 mei 1915)

Het verhaal spreekt tot de verbeelding. Luister maar naar Johnnie van Bram Vermeulen. Bussen vol Britse schoolkinderen stromen leeg bij het graf van John Condon, een Iers jochie van 14. Maar ligt hij daar wel echt, op Poelcapelle Cemetery ? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

047 Victor Emanuel III en het koningschap van 1,53 meter (zondag 16 mei 1915)

Victorretje Emanuelletje noemden ze hem in Nederland. Voor keizer Wilhelm II was de Italiaanse koning simpelweg De Dwerg. Imposant mocht zijn verschijnen dan niet zijn, hij stond wel de oorlog lang zijn mannen in het veld bij. En er was een tweede wereldoorlog voor nodig om zijn Huis van Savoye te slopen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

046 François Faber en de geboorte van zijn dochtertje (zondag 9 mei 1915)

De dood is, hoe dan ook, de grote gelijkmaker in de Eerste Wereldoorlog. Zelfs gevierde sporthelden vinden roemloos hun eind. We kunnen zoveel jaren later niet eens meer achterhalen hoe precies. Is Francois Faber winnaar van de Tour de France in 1909, gestorven uit vreugde om het nieuwe leven of dreef kameraadschap hem vanuit de loopgraaf de dood in? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

045 Alfred Vanderbilt en al de kiddies die zijn boy kon vinden (zondag 2 mei 1915)

Het begin van het einde van de oorlog. Ja, dat mag je het zinken van de Lusitania wel noemen. De Duitsers verliezen voorgoed de sympathie van Amerika. Een hel was de ondergang van de Lusitania bovenal, maar er hield zich aan boord ook een held op. De rijkste passagier nog wel: Alfred Vanderbilt. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

044 Mustafa Kemal Atatürk en het bevel tot sterven (zondag 25 april 1915)

‘Ik beveel jullie niet om aan te vallen, ik beveel jullie te sterven.’ Woorden die Mustafa Kemal op Gallipoli tot zijn Ottomaanse troepen sprak. Hij wordt meer dan een oorlogsheld. Als Atatürk, de staatsman, wordt zijn naam nog altijd geprezen. Hem beledigen staat in het moderne Turkije, dat hij schiep, gelijk aan majesteitsschennis. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

043 Anthony Fokker en de droom van de aviatiek (zondag 18 april 1915)

Was hij een zakenman zonder scrupules, voor wie de oorlog vooral een kans was om geld te verdienen? Of moeten we Anthony Fokker beschouwen als een genie, die de ondernemer, de uitvinder en de avonturier in zich verenigde? Loyaliteit was in elk geval geen kernbegrip bij de Nederlander die eerst Duitser werd en daarna Amerikaan. Ook niet in de liefde. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

042 Fritz Haber en de bruin-gele wolk van vijf uur (zondag 11 april 1915)

Gifgas voorzag de Eerste Wereldoorlog van een gruwelijke, mensonterende dimensie. De geniale wetenschapper Fritz Haber is de grote aanjager van de chemische oorlogvoering, al krijgt hij na de oorlog een Nobelprijs voor zijn wegbereiding van het kunstmest. Duitser in hart en nieren, moet hij in 1933 als geboren jood op de vlucht voor Hitler. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

041 Pancho Villa en de hoofdrol in zijn eigen film (zondag 4 april 1915)

De Verenigde Staten gaan de Grote Oorlog beslissen, maar in hun oorlogje dat daaraan voorafgaat weten ze een dekselse schurk als Pancho Villa, de Mexicaanse volksheld, niet in zijn kraag te vatten. Ongrijpbaar typetje. Zou hij echt in de straten van Chihuahua ooit een achtervolging hebben gestaakt toen zijn oog op een ijscokar viel? (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

040 George V en het laatste familiefeestje (zondag 28 maart 1915)

Hij houdt het weer nauwkeurig bij en verzamelt ook postzegels. Maar een stempel op de Grote Oorlog drukt George V niet echt. Bij een bezoek aan het front komt de heerser van het Verenigd Koninkrijk ook nog eens onder een paard terecht. Maar vergis je niet, anders dan zijn twee neven Willy en Nicky overleeft  Georgie als monarch de Eerste Wereldoorlog wél. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

039 Colmar von der Goltz en Das Volk in Waffen (zondag 21 maart 1915)

Makke schapen op weg naar de slachtbank? Dat beeld van de gevallenen in de Eerste Wereldoorlog verdient nuancering. Om de soldaten te begrijpen, om hun idealen en gemeenschapszin te bevatten, om te snappen hoe een oorlog frisch und fröhlich aan de man wordt gebracht, moeten we te rade gaan bij iemand als Colmar von der Goltz. Bij de Ottomanen ook wel bekend als Pasha Goltz. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

038 Sir Ian Hamilton en het bloody fiasco (zondag 14 maart 1915)

Een martelgang wordt de Dardanellen en Gallipoli Campagne van de geallieerden. Winston Churchill zal politiek verantwoordelijk worden gehouden, terwijl Ian Hamilton als de zondebok van het leger naar huis wordt geroepen. De wegen van de twee kwamen al samen tijdens de oorlog met de Boeren, maar na Gallipoli lopen ze uiteen. Churchill zal het gevaar van Hitler zien, Hamilton gaat bij hem op de koffie.  (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

037 H.H. Asquith en de kattenbelletjes tijdens kabinetszittingen (zondag 7 maart 1915)

Vóór de oorlog was zijn reputatie die van een moker, een sledgehammer. Maar H.H. Asquith bleek niet de sterke man die Groot-Brittannië door de oorlog ging loodsen. Wat van de premier blijft hangen, zijn de kattenbelletjes aan zijn geliefde Venetia en het gevoel van bankroet dat de dood van zijn zoon op het slagveld met zich meebracht. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

036 Anton Kröller en de vrijerstruc (zondag 28 februari 1915)

Het was een listige zet om zowel Duitsland als Engeland te vriend te houden: de Nederlandse Overzee Trustmaatschappij. In Anton Kröller kende die NOT een behendig navigator, die ondertussen het eigen profijt ook niet uit het oog verloor. Oorlogswinsten en kunstaankopen waren bij het echtpaar Kröller-Müller dan ook twee zijden van een en dezelfde medaille. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

035 Rosa Luxemburg en het bazuinengeschal van de revolutie (zondag 21 februari 1915)

De oorlog lang zat ze achter slot en grendel. En toen ze eenmaal het keizerlijk cachot verlaten had en de oorlog gedaan was, wist Rosa Luxemburg maar moeilijk grip te krijgen op de revolutionaire ontwikkelingen. Met een kogel door de slaap eindigde de vlijmscherpe theoretica van Duitslands linkervleugel in het kanaal. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

034 Bernhard von Bülow en het fatale tutuutje (zondag 14 februari 1915)

Wat hij voor Weltpolitik verkocht, ontaardde uiteindelijk in een Weltkrieg. In het tijdperk van rijkskanselier Bernhard von Bülow geraakte Duitsland meer en meer in een isolement. En zijn speciale missie in Rome draaide begin 1915 ook al uit op een diplomatieke zeperd. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

033 Marie Curie en de stralen van de vijand (zondag 7 februari 1915)

Als Marie Curie zich ten dienste stelt van het Franse leger, bedient zij zich van de stralen van Wilhelm Röntgen, die zich op zijn beurt loyaal aan de Duitse keizer heeft verklaard. Ook de wetenschap kiest kleur in de Grote Oorlog. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

032 August von Mackensen en zijn doodskopmuts (zondag 31 januari 1915)

Hij heeft het allemaal langs zien komen. Het koninklijk Pruisen en het keizerlijk Duitsland; de democratie en de dictatuur daarna; en ten slotte dan ook nog de bezetting door geallieerden.  August von Mackensen was een van die overgangsfiguren tussen traditie en moderniteit. Een monarchist, die Hitler met Jezus dacht te kunnen verzoenen. Maar een Schot? Al te sterk verhaal. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

031 Franz Hipper en de prikacties op zee (zondag 24 januari 1915)

Franz Hipper - later komt 'von' erbij - mag januari 1915 met zijn eskader ontsnappen op de Doggersbank. Symptomatisch voor de oorlog ter zee: men vliegt elkaar niet echt in de haren. Hipper blijft de oorlog lang wel dromen van de allesbeslissende slag tussen zijn Hochseeflotte en de Grand Fleet. November 1918 is hij klaar voor die Götterdämmerung. Maar dan hebben de matrozen geen trek meer in zinloos bloedvergieten. De admiraal zal zijn sigaar er stuk van hebben gebeten. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

030 Sam Smith en de dood van boven (zondag 17 januari 1915)

Hij vroeg zich af wat dat voor kabaal was, verliet zijn werkplaats en werd op straat het eerste slachtoffer van een luchtaanval op Groot-Brittannië. Sam Smith is zijn naam, maar je vindt de schoenmaker niet terug in naslagwerken of op monumentjes. Anoniem slachtoffer van een Zeppelin, die boven Great Yarmouth zijn bommetjes lieten vallen om daarna weer rustig terug te zeilen naar Duitsland. The First Blitz, zogezegd. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

029 Paul von Lettow-Vorbeck en carnaval in de jungle (zondag 10 januari 1915)

Een dag na de wapenstilstand geeft een Duitser zich nog altijd niet gewonnen. Generaal Paul von Lettow-Vorbeck trekt 12 november 1918 nog maar eens ten strijde. Met zijn Afrikaans legertje heeft hij vier jaar lang kat en muis in de jungle gespeeld. Het respect voor hem houdt ook na de oorlog aan, zelfs als hij berooid achterblijft te midden van de puinhopen van nazi-Duitsland. .(ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

028 Kardinaal Mercier en de luis in de Duitse pels (zondag 3 januari 1915)

De Belgen beschikken over een boegbeeld van onverzettelijkheid. Kardinaal Mercier waagt het zijn stem te verheffen tegen de Duitse bezetter, die het niet aandurft om van de prelaat een krijgsgevangene te maken. Maar in een Vlaams perspectief is die koene kardinaal juist het symbool van onderdrukking. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE TWEEDE CD)

027 Enver Pasha en Deutschland Ueber Allah (zondag 27 december 1914)

'De kleine Napoleon' werd Enver Pasha wel genoemd. Maar daar kon de Jonge Turk toch pas aanspraak op maken toen zijn botten in 1996 de reis terug naar huis mochten maken, net als die van de Franse keizer veel eerder. Enver Pasha was allesbehalve een groot strateeg. Daarvan getuigen, ook postuum, zijn doodgevroren soldaten aan het Kaukasus-front. Maar wacht even, had Napoleon ook geen ervaring met de combinatie van vrieskou en de Rus als vijand?  (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)

026 Alfred Anderson en de oorlog zonder scheidsrechter (zondag 20 december 1914)

Hij was de laatste die nog kon getuigen van het kerstbestand van 1914. De laatste die de Duitsers had horen roepen 'Merry Christmas. We not shoot, you not shoot'. Maar voor een potje voetbal in het niemandsland was Alfred Anderson te moe geweest. En een onbekommerde kerst zat er zijn 109 jaar lange leven niet meer in. Want: 'Ik denk met Kerstmis aan al mijn vrienden die thuis niet hebben gehaald.' (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)

025 Sir Alfred Ewing en het principe van de hysterese (zondag 13 december 1914)

De oorlog lang luistervinken de Engelsen in de boezem van het Duitse oorlogsapparaat. Room 40, waar de onderschepte radioberichten worden ontcijferd, is het geheimste kamertje van de Grote Oorlog. De bezielende leiding ligt bij Sir Alfred Ewing, die er als kind al lol in had gehad om de huiskat aan elektrificatie te onderwerpen. (ALLEEN NOG VERKRIJGBAAR OP DE EERSTE CD)